Thang Bortle là gì

Thang Bortle do nhà thiên văn nghiệp dư người Mỹ John E. Bortle đề xuất trên tạp chí Sky & Telescope năm 2001. Thang chia bầu trời đêm thành chín bậc, từ bậc 1 là bầu trời tối tuyệt đối đến bậc 9 là trung tâm một thành phố lớn. Điểm hay của nó là không cần thiết bị: mỗi bậc được mô tả bằng những gì mắt thường thấy được.

Đọc từng bậc

Ở bậc 1 và 2, Ngân Hà đủ sáng để đổ bóng mờ trên mặt đất, ánh sáng hoàng đạo hiện rõ sau hoàng hôn, và mây chỉ hiện ra như những mảng đen che sao. Bậc 3 là vùng nông thôn: Ngân Hà vẫn có cấu trúc rõ, nhưng chân trời đã có vài vòm sáng mờ. Bậc 4 là vùng chuyển tiếp giữa nông thôn và ngoại ô, Ngân Hà còn thấy được nhưng mất chi tiết gần chân trời. Từ bậc 5 trở lên, Ngân Hà nhạt dần rồi biến mất, và ở bậc 8–9 chỉ còn các sao sáng nhất cùng hành tinh.

Con số SQM

Nếu thang Bortle là mô tả bằng mắt, thì SQM là con số đo. SQM đo độ sáng nền trời ở thiên đỉnh, tính bằng cấp sao trên giây cung vuông. Con số càng lớn thì trời càng tối. Bầu trời tự nhiên tối nhất trên Trái Đất vào khoảng 22,0; một vùng nông thôn tốt khoảng 21,5–21,8; ngoại ô thường quanh 19–20; trung tâm đô thị lớn có thể dưới 18. Vì thang cấp sao là thang logarit, chênh lệch 1 đơn vị tương ứng độ sáng nền trời gấp khoảng 2,5 lần.

Vì sao bản đồ ghi là ước tính

Các giá trị Bortle và SQM trên bản đồ Sao Việt là ước tính, dựa trên dữ liệu vệ tinh về ánh sáng nhân tạo và hiểu biết thực địa, chưa phải số đo tại chỗ. Bầu trời thật còn phụ thuộc vào độ ẩm, bụi, độ cao của Mặt Trăng và cả hướng bạn nhìn. Một điểm ghi bậc 3 có thể cho cảm giác như bậc 2 vào một đêm khô gió, và tệ hơn bậc 4 khi sương mù phản chiếu ánh đèn thị trấn.

Tự ước lượng tại chỗ

Cách đơn giản nhất là đếm sao trong một chòm quen thuộc, hoặc xem bạn có nhận ra cấu trúc của Ngân Hà quanh chòm Thiên Hạt hay không. Hãy để mắt thích nghi ít nhất hai mươi phút, tránh nhìn màn hình điện thoại không có chế độ đèn đỏ. Ghi lại cảm nhận của bạn sau mỗi chuyến: qua nhiều đêm, đó là thước đo đáng tin nhất về một bầu trời.